Vì sao ăn uống lành mạnh vẫn bị ung thư

Bạn ăn nhiều rau, hạn chế đồ chiên, ít uống nước ngọt và chăm tập thể dục. Thế nhưng, bạn vẫn nghe những câu chuyện về người sống rất lành mạnh nhưng cuối cùng lại mắc ung thư. Điều này dễ khiến bạn thắc mắc: vì sao ăn uống lành mạnh vẫn bị ung thư?

Thực tế, ăn uống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh, trong đó có ung thư, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Ung thư là kết quả của nhiều yếu tố khác nhau, từ tuổi tác, gen, nhiễm trùng đến thuốc lá, rượu bia, môi trường và những thay đổi xảy ra trong tế bào.

Vì sao ăn uống lành mạnh vẫn có thể mắc ung thư

Ăn uống tốt là một phần quan trọng của lối sống lành mạnh, nhưng đây chỉ là một trong nhiều yếu tố liên quan đến nguy cơ ung thư.

Ăn uống lành mạnh giúp giảm nguy cơ, không loại bỏ hoàn toàn

Bạn có thể hình dung đơn giản: nếu một thói quen làm tăng nguy cơ bệnh, việc thay đổi thói quen đó có thể giúp nguy cơ giảm xuống. Tuy nhiên, nguy cơ không vì thế mà trở về bằng 0.

Một chế độ ăn uống hợp lý có thể giúp:

• Kiểm soát cân nặng.
• Cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất.
• Hạn chế lượng đường, muối và chất béo không cần thiết.
• Giảm nguy cơ thừa cân, béo phì.
• Hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

Vì vậy, nếu một người ăn uống lành mạnh nhưng vẫn mắc ung thư, điều đó không có nghĩa chế độ ăn uống lành mạnh không có tác dụng.

Ung thư có thể liên quan đến những thay đổi trong tế bào

Cơ thể có hàng tỷ tế bào. Trong quá trình sống, các tế bào liên tục phân chia, thay mới và sửa chữa.

Đôi khi, tế bào có thể xuất hiện những thay đổi bất thường. Cơ thể có nhiều cơ chế để sửa chữa hoặc loại bỏ chúng, nhưng các cơ chế này không phải lúc nào cũng hoạt động hoàn hảo.

Theo thời gian, một số thay đổi có thể tích lũy và góp phần hình thành ung thư.

Điều này giúp giải thích tại sao một người có:

• Chế độ ăn tốt.
• Tập thể dục thường xuyên.
• Không hút thuốc.
• Không uống nhiều rượu bia.

vẫn không thể đảm bảo không bao giờ mắc ung thư.

Tuổi tác cũng ảnh hưởng đến nguy cơ

Khi tuổi tăng, các tế bào trong cơ thể đã trải qua nhiều lần phân chia và sửa chữa hơn. Theo thời gian, những thay đổi trong tế bào có thể tích lũy và làm nguy cơ mắc một số loại ung thư tăng lên.

Tuy nhiên, người trẻ cũng không hoàn toàn miễn nhiễm. Nguy cơ của từng loại ung thư có thể khác nhau tùy độ tuổi và nhiều yếu tố khác.

Những yếu tố khác vẫn có thể làm tăng nguy cơ ung thư

Nếu chỉ nhìn vào chế độ ăn, bạn sẽ bỏ sót một phần quan trọng của câu chuyện. Có nhiều yếu tố ngoài bữa ăn hằng ngày cũng liên quan đến nguy cơ ung thư.

Gen và tiền sử gia đình

Một số người mang những thay đổi gen có thể làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư.

Nếu gia đình có nhiều người từng mắc một loại ung thư nhất định, bạn nên chú ý hơn đến yếu tố này.

Tuy nhiên:

• Có người thân mắc ung thư không có nghĩa bạn chắc chắn mắc bệnh.
• Không có tiền sử gia đình cũng không có nghĩa nguy cơ bằng 0.
• Gen có thể ảnh hưởng đến nguy cơ nhưng không phải lúc nào cũng quyết định hoàn toàn khả năng mắc bệnh.

Một số virus và vi khuẩn

Một số nhiễm trùng kéo dài có liên quan đến nguy cơ của một số bệnh ung thư. Ví dụ:

• HPV: liên quan đến một số loại ung thư.
• Nhiễm virus viêm gan B và viêm gan C mạn tính: làm tăng nguy cơ ung thư gan
• H. pylori: liên quan đến một số trường hợp ung thư dạ dày.

Điều này cho thấy nguy cơ ung thư phức tạp hơn nhiều so với việc chỉ xem xét một người ăn gì mỗi ngày.

Thuốc lá, rượu bia và môi trường

Một người có thể ăn uống rất kỹ nhưng vẫn hút thuốc mỗi ngày. Người khác có thể tập thể dục thường xuyên nhưng uống nhiều rượu bia.

Khi đánh giá nguy cơ, cần nhìn vào toàn bộ lối sống và môi trường, chẳng hạn:

• Hút thuốc lá.
• Thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.
• Uống nhiều rượu bia.
• Tiếp xúc với một số chất có hại trong môi trường hoặc công việc.
• Ít vận động.
• Thừa cân, béo phì.

Vì vậy, ăn uống lành mạnh chỉ là một phần trong việc giảm nguy cơ ung thư.

Không phải lúc nào cũng xác định được một nguyên nhân duy nhất

Ung thư thường không xuất hiện chỉ vì một món ăn, một ngày thức khuya hay một thói quen riêng lẻ.

Nhiều yếu tố có thể cùng tham gia trong quá trình hình thành bệnh:

• Yếu tố di truyền.
• Tuổi tác.
• Lối sống.
• Môi trường.
• Nhiễm trùng.
• Những thay đổi ngẫu nhiên trong tế bào.

Ở một số trường hợp, ngay cả khi đã xem xét nhiều yếu tố, bác sĩ vẫn không thể xác định một nguyên nhân duy nhất khiến người bệnh mắc ung thư.

Do đó, không nên tự trách bản thân hoặc đổ lỗi hoàn toàn cho một món ăn khi một người mắc bệnh.

Sống lành mạnh vẫn là cách quan trọng để giảm nguy cơ ung thư

Biết rằng ung thư có nhiều nguyên nhân không có nghĩa bạn nên bỏ qua những thói quen tốt. Ngược lại, duy trì lối sống lành mạnh vẫn là điều bạn có thể chủ động thực hiện.

Duy trì chế độ ăn uống cân bằng

Thay vì quá tập trung vào một loại thực phẩm có khả năng phòng ung thư, bạn nên xây dựng chế độ ăn đa dạng và phù hợp lâu dài.

Có thể ưu tiên:

• Ăn đa dạng rau và trái cây.
• Bổ sung đầy đủ các nhóm thực phẩm.
• Hạn chế thịt chế biến sẵn.
• Hạn chế thực phẩm quá nhiều muối.
• Giảm đồ uống có đường.
• Hạn chế rượu bia.
• Kiểm soát khẩu phần để tránh tăng cân quá mức.

Không cần biến chế độ ăn thành danh sách hàng chục món cấm. Điều quan trọng hơn là duy trì cách ăn cân bằng trong thời gian dài.

Duy trì vận động và cân nặng phù hợp

Bạn không nhất thiết phải tập luyện thật nặng. Quan trọng là duy trì hoạt động thể chất đều đặn.

Bạn có thể:

• Đi bộ thường xuyên.
• Hạn chế ngồi liên tục nhiều giờ.
• Tăng vận động trong sinh hoạt hằng ngày.
• Duy trì hình thức tập luyện phù hợp với thể trạng.
• Kiểm soát cân nặng.
• Tránh tập quá sức rồi bỏ hẳn trong thời gian dài.

Chủ động kiểm soát những yếu tố có thể thay đổi

Bạn không thể thay đổi tuổi tác hoặc gene, nhưng có nhiều yếu tố có thể chủ động kiểm soát:

• Không hút thuốc.
• Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc.
• Hạn chế rượu bia.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Tiêm vaccine phù hợp như HPV và viêm gan B.
• Chú ý các yếu tố có hại trong môi trường sống và công việc.
• Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên.

Đây là những việc thiết thực giúp giảm các yếu tố nguy cơ mà bạn có khả năng tác động.

Quan tâm đến kiểm tra và tầm soát

Ăn uống tốt và tập thể dục không thay thế cho việc kiểm tra sức khỏe hoặc tầm soát ung thư khi phù hợp.

Một số bệnh có thể phát triển trong thời gian dài mà chưa gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, việc tầm soát nên được cân nhắc dựa trên:

• Độ tuổi.
• Giới tính.
• Tiền sử gia đình.
• Yếu tố nguy cơ cá nhân.
• Khuyến nghị của nhân viên y tế.

Nếu gia đình có tiền sử ung thư hoặc bạn thuộc nhóm nguy cơ cao, nên trao đổi với bác sĩ để biết hình thức kiểm tra phù hợp.

Hiểu đúng về ung thư để không bỏ cuộc

Vậy vì sao ăn uống lành mạnh vẫn bị ung thư?

Bởi ung thư không chỉ liên quan đến chế độ ăn. Đây là căn bệnh có nhiều yếu tố cùng tham gia, trong đó có tuổi tác, gen, nhiễm trùng, lối sống, môi trường và những thay đổi xảy ra trong tế bào.

Vì vậy, không nên suy nghĩ theo hai hướng cực đoan:

• “Tôi sống lành mạnh nên chắc chắn không mắc ung thư.”
• “Sống lành mạnh vẫn mắc ung thư, vậy ăn uống tốt cũng chẳng có ích gì.”

Cách hiểu phù hợp hơn là: lối sống lành mạnh có thể giúp giảm những nguy cơ mà bạn có khả năng kiểm soát, nhưng không thể đưa nguy cơ ung thư về 0.

Tiếp tục ăn uống cân bằng, vận động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và chủ động kiểm tra sức khỏe khi cần vẫn là những việc có ý nghĩa đối với sức khỏe lâu dài.

Bài viết trên được viết bởi Việt Thắng, nhằm cung cấp thông tin tham khảo và giúp người đọc hiểu đúng hơn về các yếu tố liên quan đến nguy cơ ung thư.